หินชนวน (slate) หรือหินกาบ เป็นหินแปรระดับต่ำที่เกิดจากการแปรสภาพของหินตะกอนเนื้อเม็ด ที่มีเนื้อละเอียด (หินทรายแป้ง หินโคลน หินเคลย์) ด้วยแรงบีบอัด ทำให้หินเปลี่ยนรูป มีการตกผลึกใหม่ของแร่ไมกา และเกิดรอยแยกเป็นแผ่นๆ ขึ้นในมวลหิน โดยรอยแยกนี้ไม่จำเป็นต้องมีระนาบเหมือนการวางชั้นของหินเดิม หินชนวนที่แซะออกเป็นแผ่นใหญ่ๆ ใช้ทำกระดานชนวน แผ่นมุงหลังคา และวัสดุก่อสร้าง

06.jpg
fig19_1_2.JPG

รูปที่ 19.1 ลักษณะของหินชนวน

หินชนวนมักมีความมันวาว ลักษณะนี้เกิดจากการเรียงตัวขนานกันของแร่ที่มีโครงสร้างเป็นแผ่น (แร่ไมกา) ขนาดเล็กมาก มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่การเรียงตัวทำให้เกิดการสะท้อนแสงและมันวาวมากกว่าปกติ ทั้งนี้ หินชนวนเกิดจากการแปรสภาพของหินตะกอนเนื้อเม็ด (clastic rocks) ที่มีเนื้อละเอียด เช่น หินโคลน (mudstone) หินเคลย์ (claystone) หินทรายแป้ง (siltstone) และหินดินดาน (shale) ซึ่งเมื่อถูกแปรสภาพในระดับต่ำ และมีแรงมากระทำกับมวลหิน แร่ที่ตกผลึกใหม่แต่ยังมีขนาดเล็กมาก จะจัดเรียงตัวขนานกัน ในทิศทางที่ตั้งฉากกับแรงที่มากระทำต่อหิน การเรียงตัวทำให้เกิดแนวระนาบขนานกัน จัดเป็นโครงสร้างของหินแปรที่เรียกว่า ริ้วขนาน (foliation) และริ้วขนานที่เกิดในหินชนวน เรียกว่า แนวแตกเรียบแบบหินชนวน (slaty cleavage)

fig19_4.jpg

ภาพที่ 19.2 ลักษณะของแนวแตกเรียบแบบหินชนวนซึ่งเกิดในทิศทางตั้งฉากกับแรงกระทำ และการใช้ประโยชน์จากการแตกเป็นแผ่นเรียบของหินชนวนเป็นแผ่นกระเบื้องปูหลังคา (ภาพจาก http://geologylearn.blogspot.com/2016/03/types-of-metamorphic-rocks.html)

แหล่งหินชนวนที่สำคัญของจังหวัดนครราชสีมา อยู่ในพื้นที่อำเภอปากช่อง โดยหินดั้งเดิมก่อนการแปรสภาพเป็นหินดินดานและหินทรายแป้งของกลุ่มหินสระบุรี ยกตัวอย่างเช่น บริเวณด่านกักสัตว์เขาบันไดม้า ซึ่งปัจจุบันเป็นเหมืองร้าง พบหินชนวนสีเทาดำถึงสีดำ แต่บางบริเวณยังคงเป็นหินตะกอนดั้งเดิม อาทิ หินทรายเนื้อละเอียด หินทรายแป้งและหินดินดาน

fig19.jpg
fig19_3_2.JPG

ภาพที่ 19.3 หินชนวนบริเวณเขาบันไดม้า อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

แหล่งเรียนรู้ภาพเสมือนจริง:
http://vrgeology.net/2019/02/22/slate/

หินชนวน