หินทราย (sandstone) เกิดจากการทับถมของตะกอนขนาดทราย (sand) ที่ถูกพัดพามา ดังนั้น แร่ประกอบหินทรายจึงขึ้นอยู่กับพื้นที่ที่เป็นต้นกำเนิดของตะกอน อาทิ ตะกอนที่ถูกพัดพามาโดยธารน้ำ หากพื้นที่ต้นน้ำเป็นหินอัคนี ก็จะมีเศษหินอัคนี และเศษแร่ประกอบหินอัคนีเป็นหลัก นอกจากนี้ ระหว่างทางที่ธารน้ำไหลผ่าน หากผ่านพื้นที่ที่รองรับด้วยหินชนิดอื่น ก็อาจทำให้เศษหินและแร่ที่ผุพังถูกพัดพามารวมกัน จึงทำให้มีชนิดของเศษหินและแร่หลากหลายเพิ่มขึ้น

fig15_1_2.jpg
fig15_1.jpg
fig15_2.jpg

ภาพที่ 15.1 หินแกรนิต บริเวณอุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดัง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประกอบด้วยแร่ควอตซ์ แร่เฟลด์สปาร์และแร่ไบโอไทต์ เป็นต้นกำเนิดของตะกอนทรายในเขตลุ่มน้ำปาย

ภาพที่ 15.2 หินทราย บริเวณวัดเขาจันทร์งาม อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา ประกอบด้วยแร่ควอตซ์ แร่เฟลด์สปาร์และแร่ฮีมาไทต์ เป็นต้นกำเนิดของตะกอนทรายในเขตลุ่มน้ำลำตะคอง

ทั้งนี้แร่ที่มักพบเป็นองค์ประกอบของหินทรายได้แก่

 

  1. แร่ควอตซ์ (quartz) เป็นแร่ที่คงทนต่อการขัดสีและการผุกร่อนมากที่สุดจึงเป็นองค์ประกอบหลักของหินทราย

  2. แร่กลุ่มเฟลด์สปาร์ (feldspar) ซึ่งมีหลายชนิด เช่น ไมโครไคล์ (microcline) และ อัลไบต์ (albite) ซึ่งพบเป็นองค์ประกอบหลักของหินทราย แต่มีความคงทนน้อยกว่าแร่ควอตซ์ แร่กลุ่มเฟลด์สปาร์เมื่อผุจะกลายเป็นแร่กลุ่มแร่ดินเหนียว (clay minerals) เช่น เคโอลิไนต์ (kaolinite) ซึ่งมีขนาดอนุภาคละเอียดกว่าเม็ดทราย

  3. แร่กลุ่มไมกา (mica) เป็นแร่ที่มีลักษณะเด่นคือเป็นแผ่นบางๆ เหลือบเลื่อมคล้ายมุก แร่ที่พบได้บ่อย สีขาวคือแร่มัสโคไวต์ (muscovite) สีดำคือแร่ไบโอไทต์ (biotite)

  4. แร่อื่นๆ หมายรวมถึง แร่โลหะ ซึ่งส่วนใหญ่ทึบแสง อาทิ อิลเมนไนต์ (Ilmenite) แมกนีไทต์ (magnetite) ฮีมาไทต์ (hematite) มักมีสีดำเป็นจุดประในเนื้อหิน

  5. แร่ที่เกิดจากการแปรเปลี่ยน (alteration) ของแร่ดั้งเดิมเมื่อผ่านกระบวนการการผุพังทางเคมี เช่น เคโอลิไนต์ ฮีมาไทต์ เกอไทต์ (goethite) ไลมอไนต์ (limonite)

  6. แร่ที่เป็นสารเชื่อมประสาน เช่น ควอตซ์ ในกรณีสารเชื่อมประสานเป็นซิลิกา แคลไซต์ (calcite) ในกรณีสารเชื่อมประสานเป็นแคลเซียมคาร์บอเนต และฮีมาไทต์ ในกรณีสารเชื่อมประสานเป็นเหล็กออกไซด์

fig15_3.JPG

ภาพที่ 15.3 ตัวอย่างแร่ประกอบหินทราย 

สื่อเพิ่มเติมเกี่ยวกับแร่ประกอบหินทราย

https://www.youtube.com/watch?v=pxmHHoTPSKI

แร่ประกอบหินทราย